Onderdeel van een reorganisatie is vaak dat er arbeidsplaatsen komen te vervallen of functies komen te veranderen. Dat heeft vaak grote gevolgen voor de betrokken werknemers. Om de gevolgen van een reorganisatie op te vangen, wordt regelmatig met een sociaal plan gewerkt. Maar wat staat er precies in een sociaal plan en welke rechten kunnen werkgevers en werknemers daaraan ontlenen?
Wat is een sociaal plan?
Een sociaal plan is een regeling waarin afspraken worden vastgelegd over de gevolgen van een reorganisatie/bedrijfseconomisch ontslag voor werknemers. Daarbij kan het gaan om gevolgen van boventalligheid, maar ook om gevolgen voor het personeel dat achterblijft.
Een sociaal plan komt vaak tot stand na overleg tussen de werkgever en de vakbonden. Een sociaal plan kan ook worden gesloten met de ondernemingsraad, meestal in het kader van het adviesrecht van de ondernemingsraad. Soms kiest een werkgever er zelf voor om zonder inspraak van de vakbonden of de ondernemingsraad een sociaal plan op te stellen.
Een werkgever is niet wettelijk verplicht om bij iedere reorganisatie een sociaal plan op te stellen. Wel kan een verplichting voortvloeien uit een cao of andere afspraken. Met een sociaal plan kunnen de nadelige gevolgen van een reorganisatie op een uniforme manier worden geregeld.
Wat staat er in een sociaal plan?
De inhoud van een sociaal plan verschilt per reorganisatie. Vaak worden in ieder geval afspraken gemaakt over de volgende onderwerpen:
Beëindiging
De arbeidsovereenkomst van boventallige werknemers die niet kunnen worden herplaatst, zal moeten worden beëindigd. Veelal staat er in een sociaal plan dat boventallige werknemers een vaststellingsovereenkomst (VSO) zal worden aangeboden. Het sociaal plan bepaalt vervolgens welke voorwaarden de werkgever aan de betreffende werknemers zal aanbieden. Dat kan van alles zijn, maar betreft vaak:
- de aan te bieden ontslagvergoeding (vaak hoger dan de wettelijke transitievergoeding)
- de einddatum of opzegtermijn
- wel/niet uitbetaling van vakantiedagen
- wel/geen vrijstelling van werk
- eindafrekening
- van werk naar werk begeleiding, zoals een outplacement of scholingsbudget
- vergoeding van juridische kosten voor het controleren van de vaststellingsovereenkomst
- wat er gebeurt met post-contractuele bedingen, zoals een concurrentie- of relatiebeding
Het sociaal plan kan ook informatie bevatten over wat de werkgever zal doen als werknemers niet of niet binnen een bepaalde termijn akkoord gaan met een vaststellingsovereenkomst (VSO).
Selectie van werknemers
Wanneer arbeidsplaatsen vervallen, moet worden bepaald welke werknemers voor ontslag in aanmerking komen. Daarbij gelden wettelijke regels, waaronder het afspiegelingsbeginsel. Dit houdt in dat werknemers binnen uitwisselbare functies worden ingedeeld in leeftijdsgroepen. Vervolgens wordt per leeftijdsgroep bepaald welke werknemers voor ontslag in aanmerking komen. In een sociaal plan kunnen daarnaast afspraken worden gemaakt over de toepassing van het afspiegelingsbeginsel, bijvoorbeeld over vrijwillig vertrek.
Herplaatsing
Het sociaal plan kan ook afspraken bevatten over herplaatsing. Immers, een werkgever moet haar best doen om een boventallige werknemer te herplaatsen binnen de organisatie, voordat zij over kan gaan tot ontslag. Daarbij komen er ook praktische vraagstukken aan bod, die in het sociaal plan kunnen worden geregeld. Denk aan hoe men kan solliciteren op open vacatures, wanneer iets een passende functie is, wat er gebeurt als meerdere werknemers in aanmerking komen voor dezelfde functie (omgekeerd afspiegelen of stoelendans-methode), of men ook een vaststellingsovereenkomst mag accepteren als herplaatsing mogelijk is en of de werknemer (vrijwillig) aanspraak kan maken op herplaatsing tijdens de opzegtermijn. Ook scholingsmogelijkheden in het kader van herplaatsing kunnen worden opgenomen.
Blijvers
Soms bevat een sociaal plan ook afspraken voor werknemers die zullen blijven. Dat kan relevant zijn als er iets aan de functie of arbeidsvoorwaarden van de werknemers zal wijzigen. Denk aan een verhuizing, waarbij werknemers mogelijk een langere reistijd zullen krijgen, of aan het toenemen, afnemen of wijzigen van de taken van werknemers.
Is een sociaal plan bindend?
Een sociaal plan waar de werkgever mee heeft ingestemd is in beginsel voor de werkgever ook bindend. Het kan ook zijn dat de werkgever niet zelf akkoord gaat met een sociaal plan maar door de cao die van toepassing is hieraan gebonden wordt.
Een werknemer kan de werkgever aanspreken om het sociaal plan op hem of haar toe te passen. De werknemer kan echter niet verplicht worden om in te stemmen met een vaststellingsovereenkomst die hem/haar op grond van het sociaal plan wordt aangeboden.
Wat betekent een sociaal plan voor werkgevers en werknemers?
Voor werkgevers biedt een sociaal plan houvast bij de uitvoering van een reorganisatie. Door vooraf duidelijke afspraken te maken, kunnen discussies over de selectie van werknemers, vergoedingen en begeleiding worden beperkt. Daarbij blijft de werkgever wel verantwoordelijk voor de naleving van de wettelijke ontslagregels en eventuele verplichtingen tegenover de ondernemingsraad.
Voor werknemers biedt een sociaal plan duidelijkheid over de gevolgen van het vervallen van hun functie en de voorzieningen waarop zij aanspraak kunnen maken. Het is daarbij belangrijk om niet alleen naar de hoogte van een vergoeding te kijken, maar ook naar de overige voorwaarden en de gevolgen voor bijvoorbeeld de WW-uitkering.
Heeft u vragen over een sociaal plan of de gevolgen van een reorganisatie? Onze arbeidsrechtadvocaten adviseren werkgevers en werknemers graag over hun rechten en mogelijkheden.