Het ontslag van een statutair bestuurder werkt anders dan het ontslag van een gewone werknemer. Een statutair bestuurder heeft namelijk een dubbele rechtspositie: hij/zij is zowel bestuurder in vennootschapsrechtelijke zin als werknemer met een arbeidsovereenkomst. Daardoor spelen bij het ontslag zowel het vennootschapsrecht als het arbeidsrecht een rol. Hoe werkt dit precies en waar moeten werkgevers en statutair bestuurders rekening mee houden?
Hoe kan een statutair bestuurder worden ontslagen?
Een statutair bestuurder kan in beginsel op ieder moment worden ontslagen door het orgaan dat bevoegd is hem/haar te benoemen. Dit is meestal de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA), maar dat kan afhankelijk van de statuten ook een ander orgaan zijn.
Voor een rechtsgeldig ontslag moet de juiste procedure worden gevolgd. Zo moet de bestuurder tijdig worden uitgenodigd voor de vergadering waarin het ontslag wordt besproken. Ook moet het voorgenomen ontslag op de agenda staan en moet de bestuurder de gelegenheid krijgen om zijn visie te geven en verweer te voeren.
Een rechtsgeldig ontslagbesluit heeft in beginsel niet alleen tot gevolg dat de bestuurder zijn functie verliest, maar ook dat de arbeidsovereenkomst eindigt. Hiervoor is geen voorafgaande toestemming van het UWV of de kantonrechter nodig. Dit is een belangrijk verschil met het ontslag van een gewone werknemer waar er wel een preventieve toets is bij het UWV of de kantonrechter.
Welke redenen kunnen aanleiding geven tot ontslag?
De AVA kan een statutair bestuurder in beginsel op ieder moment ontslaan en om iedere reden. Niet iedere reden leidt echter tot een terecht arbeidsrechtelijk ontslag. Daarvoor geldt namelijk ook voor de statutair bestuurder dat er een redelijke grond voor ontslag moet zijn. Is er geen redelijke grond maar wel een rechtsgeldig ontslagbesluit, dan eindigt de arbeidsovereenkomst nog steeds, maar kan de statutair bestuurder aanspraak maken op een billijke vergoeding.
Voorbeelden van mogelijke ontslaggronden zijn bedrijfseconomische omstandigheden, een verstoorde arbeidsverhouding, disfunctioneren of verwijtbaar handelen. Ook langdurige arbeidsongeschiktheid kan onder voorwaarden aanleiding zijn voor ontslag. Daarnaast kan een verschil van inzicht over het te voeren beleid of de strategie van de onderneming een rol spelen.
Bij de beoordeling van de ontslaggrond houdt de rechter rekening met de bijzondere positie van de statutair bestuurder. Vanwege de verantwoordelijkheid en het vertrouwen dat bij de functie horen, kan een verschil van inzicht of een verstoorde verhouding eerder aanleiding geven tot ontslag dan bij een gewone werknemer.
Welke ontslagbescherming heeft een statutair bestuurder?
Een statutair bestuurder heeft minder ontslagbescherming dan een gewone werknemer. Zo geldt geen preventieve toets door het UWV of de kantonrechter. Ook kan de bestuurder na een rechtsgeldig ontslag niet vragen om herstel van de arbeidsovereenkomst, ook als er geen redelijke grond voor ontslag was.
Wel moet rekening worden gehouden met een eventueel opzegverbod. Dit kan bijvoorbeeld spelen als de bestuurder ziek is. Is de bestuurder al arbeidsongeschikt op het moment dat hij wordt opgeroepen voor de vergadering waarin het ontslag wordt behandeld, dan kan het opzegverbod tijdens ziekte eraan in de weg staan dat ook de arbeidsovereenkomst eindigt. De bestuurder kan dan wel zijn functie verliezen, terwijl de arbeidsovereenkomst blijft bestaan.
Na afloop van de periode van twee jaar arbeidsongeschiktheid vervalt het opzegverbod in beginsel. Wel moet worden beoordeeld of de werkgever aan zijn re-integratieverplichtingen heeft voldaan en of er nog andere belemmeringen voor ontslag zijn.
Heeft een statutair bestuurder recht op een vergoeding?
Bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst heeft de statutair bestuurder in beginsel recht op een wettelijke transitievergoeding. Daarnaast kan de arbeidsovereenkomst of een afzonderlijke overeenkomst recht geven op een aanvullende ontslagvergoeding die vooraf al is afgesproken. Deze vergoeding wordt ook de golden parachute genoemd.
Als geen sprake is van een redelijke ontslaggrond of de werkgever ernstig verwijtbaar heeft gehandeld, kan de bestuurder onder omstandigheden ook aanspraak maken op een billijke vergoeding. De rechter kan deze vergoeding toekennen, maar kan de arbeidsovereenkomst niet herstellen.
Een statutair bestuurder kan verder worden ontslagen op staande voet als sprake is van een dringende reden en aan de overige wettelijke voorwaarden is voldaan. In dat geval eindigt de arbeidsovereenkomst direct en bestaat in beginsel geen recht op een transitievergoeding.
Vaststellingsovereenkomst en decharge
In de praktijk worden de afspraken over het vertrek van een statutair bestuurder regelmatig vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst (VSO). Daarin kunnen partijen afspraken maken over de einddatum, de vergoeding, eventuele vrijstelling van werkzaamheden en andere voorwaarden voor de beëindiging.
Ook decharge kan bij het vertrek van een bestuurder aan de orde komen. Met decharge verleent de vennootschap de bestuurder in beginsel kwijting voor het gevoerde beleid, voor zover de relevante informatie aan de aandeelhouders bekend was of uit de verantwoording bleek. Decharge is geen automatisch gevolg van het ontslag en moet afzonderlijk worden verleend. Bovendien beschermt decharge de bestuurder niet tegen aanspraken van derden.
Wat betekent dit voor werkgevers en bestuurders?
Het ontslag van een statutair bestuurder vraagt om een zorgvuldige aanpak. Voor werkgevers is het belangrijk om niet alleen de vennootschapsrechtelijke procedure correct te volgen, maar ook rekening te houden met de arbeidsrechtelijke gevolgen, zoals de ontslaggrond, eventuele opzegverboden en vergoedingen.
Voor bestuurders is het belangrijk om te weten dat een ontslagbesluit niet zonder meer betekent dat alle financiële aanspraken vervallen. Ook als het ontslag als bestuurder rechtsgeldig is, kan er discussie ontstaan over de beëindiging van de arbeidsovereenkomst en de hoogte van de vergoedingen.
Heeft u vragen over het ontslag van een statutair bestuurder of een mogelijk geschil met een bestuurder of vennootschap? Onze arbeidsrechtadvocaten adviseren werkgevers en werknemers graag over hun rechten en mogelijkheden.