De Wet op de ondernemingsraden (WOR) geeft ondernemingsraden twee belangrijke instrumenten om invloed uit te oefenen op besluiten van de ondernemer: het adviesrecht (artikel 25 WOR) en het instemmingsrecht (artikel 27 WOR). Hoewel ze soms door elkaar worden gehaald, verschillen ze in onderwerpen, timing en de procedure die geldt als de ondernemer het besluit toch wil doorzetten.

Een goed begrip van deze rechten is cruciaal. Het stelt je als OR in staat om op het juiste moment de juiste stappen te zetten – en te voorkomen dat belangrijke beslissingen zonder jullie inbreng worden genomen.

Adviesrecht – invloed bij strategische en organisatorische besluiten
Het adviesrecht ziet op ingrijpende besluiten die de koers, structuur of financiële positie van de onderneming beïnvloeden. Denk aan:

• een reorganisatie of inkrimping van de organisatie;
• een fusie, overname of het aangaan van een belangrijke samenwerking;
• sluiting of verplaatsing van (een deel van) de onderneming;
• grote investeringen of desinvesteringen;
• het beëindigen van belangrijke bedrijfsactiviteiten.

De ondernemer moet deze voorgenomen besluiten tijdig aan de OR voorleggen, met alle relevante informatie, zodat jullie advies nog wezenlijk invloed kan hebben.

Als het advies niet (volledig) wordt gevolgd, geldt er een wachttijd van één maand voordat het besluit mag worden uitgevoerd. Die periode geeft de OR de mogelijkheid om beroep in te stellen bij de Ondernemingskamer. Die kan het besluit vernietigen of schorsen als blijkt dat het onredelijk tot stand is gekomen of onvoldoende rekening is gehouden met het advies.

Instemmingsrecht – zeggenschap over arbeidsvoorwaarden en regelingen
Het instemmingsrecht gaat over besluiten die direct ingrijpen op de arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden en personeelsregelingen van werknemers. Enkele voorbeelden zijn:

• werktijden- en roostersystemen;
• belonings- en functiewaarderingssystemen;
• vakantieregelingen;
• beoordelings- en functioneringssystemen;
• regelingen rond arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim en re-integratie;
• privacyreglementen of systemen voor personeelsvolgsystemen.

Bij deze besluiten mag de ondernemer niet zonder voorafgaande instemming van de OR handelen. Weigert de OR instemming, dan kan de ondernemer alleen via de kantonrechter vervangende toestemming vragen. De rechter kijkt of de weigering van de OR redelijk was en of er zwaarwegende bedrijfsbelangen zijn om het besluit toch door te voeren.

Als de ondernemer de instemmingsprocedure negeert en het besluit toch uitvoert, is het besluit nietig. De OR kan naleving eisen en de ondernemer dwingen om het besluit terug te draaien.

Het verschil in juridische positie bij advies en instemming
Het belangrijkste verschil zit in de verdeling van initiatief en blokkeringsmacht:

• Adviesrecht: de ondernemer kan het besluit doorzetten, ook als de OR negatief adviseert, maar moet een wachttijd respecteren en loopt het risico dat de Ondernemingskamer ingrijpt.
• Instemmingsrecht: zonder instemming van de OR kan het besluit in principe niet doorgaan, tenzij de kantonrechter daar alsnog toestemming voor geeft.

In de praktijk betekent dit dat instemmingsrecht een sterkere formele blokkade geeft, maar adviesrecht vaak bij strategisch zwaardere besluiten hoort.

Vergroot jullie kennis en slagkracht
Het strategisch inzetten van advies- en instemmingsrecht vraagt om actuele kennis, voorbereiding en soms ook oefening in het voeren van het juiste gesprek met de ondernemer. Daarom bieden wij trainingen voor ondernemingsraden waarin we deze en andere thema’s uit de WOR uitgebreid behandelen. Met praktijkvoorbeelden, juridische kaders en concrete tips helpen we jullie om sterker te staan in het overleg en beter te onderhandelen.

👉 Bekijk onze trainingen voor ondernemingsraden.

Wil je weten hoe jouw OR deze rechten optimaal kan benutten en welke strategie daarbij past? Wij hebben ruime ervaring met het begeleiden van ondernemingsraden bij advies- en instemmingsprocedures, van voorbereiding tot procedure bij de rechter. Neem contact op voor een sparringsessie over jullie specifieke situatie.