Kunstmatige intelligentie (AI) is in korte tijd doorgedrongen tot vrijwel alle sectoren. Van zorg tot retail en van industrie tot dienstverlening: processen worden slimmer, sneller en soms volledig geautomatiseerd. Deze vooruitgang biedt veel kansen, maar roept ook vragen op over rechten, plichten en verantwoordelijkheden binnen organisaties.

In 2025 spelen drie onderwerpen daarbij een grote rol: medezeggenschap, vertrouwelijkheid van informatie en veranderingen in functies en bezetting.

1. Medezeggenschap: AI vraagt om vroegtijdige betrokkenheid

Het invoeren van een AI-systeem is vaak meer dan een technische stap. Het kan ingrijpende gevolgen hebben voor werkprocessen, besluitvorming en het dagelijkse functioneren van mensen. Daarom is het belangrijk om degenen die meebeslissen over belangrijke veranderingen vroeg te betrekken.

Een ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft wettelijk het recht om advies te geven bij de invoering van nieuwe technologie die invloed heeft op de organisatie. Bij systemen die sollicitaties beoordelen, prestaties meten of planningen maken, gelden bovendien extra eisen vanuit Europese wetgeving.

Goede voorbereiding betekent:

• Op tijd inzicht geven in doel, werking en risico’s van het systeem.
• Uitleggen hoe de technologie is getraind en hoe het toezicht geregeld is.
• Gevolgen voor taken en functies helder in kaart brengen.

2. Vertrouwelijkheid en AI: voorkomen is beter dan genezen

Generatieve AI-tools, zoals tekstschrijvers of programmeerassistenten, werken vaak via externe servers. Gegevens die daarin worden ingevoerd, kunnen buiten de organisatie terechtkomen. Dat kan leiden tot datalekken, schending van auteursrechten of verlies van bedrijfsgeheimen.

Om dit te voorkomen is het verstandig om duidelijke afspraken te maken over het gebruik van AI. Denk aan een beleid waarin staat welke informatie wel en niet gedeeld mag worden, en aan afspraken in contracten of interne reglementen.

Effectieve maatregelen zijn onder andere:

• Duidelijke richtlijnen voor veilig gebruik van AI-toepassingen.
• Training over de risico’s en hoe die te vermijden.
• Afspraken over sancties bij overtreding van vertrouwelijkheidsregels.

3. AI en veranderingen in functies: reorganisatie in beeld

AI kan werkprocessen efficiënter maken, maar soms ook leiden tot het verdwijnen of veranderen van functies. Als taken structureel vervallen en dit leidt tot minder arbeidsplaatsen, kan sprake zijn van een reorganisatie.

Voor een reorganisatie gelden allereerst de reguliere juridische spelregels (zie ook onze whitepaper over reorganiseren).

Specifiek bij een reorganisatie die zijn oorsprong vindt in AI, adviseren wij om extra aandacht te besteden aan de reden voor de reorganisatie en de keuze voor AI. Dit is niet alleen nodig om intern draagvlak te creëren, maar ook om – als er sprake is van verval van arbeidsplaatsen – te voldoen aan de voorwaarden die gelden voor een ontslagaanvraag bij het UWV. Het UWV toetst of een reorganisatie voldoet aan de wettelijke criteria voor bedrijfseconomisch ontslag.

Belangrijke elementen in die onderbouwing zijn onder meer:

• Duidelijke aanleiding en noodzaak
  Leg concreet uit waarom de AI-toepassing wordt ingevoerd. Denk aan aantoonbare verbeteringen in efficiëntie, kostenbesparing of kwaliteitsverhoging, en waarom deze veranderingen nodig zijn voor een doelmatige bedrijfsvoering.
• Onderbouwing met cijfers en feiten
  Gebruik bijvoorbeeld financiële rapportages, productie- of prestatiecijfers, en vergelijkingen van de oude en nieuwe werkwijze. Dit helpt om objectief aan te tonen dat het vervallen van functies een logisch gevolg is van de verandering.
• Onderzoek naar alternatieven
  Het UWV verwacht dat wordt onderzocht of er andere oplossingen zijn om de doelstellingen te behalen zonder ontslagen, zoals herplaatsing in andere functies, omscholing of het combineren van taken.
• Transparant proces en communicatie
  Leg vast hoe en wanneer betrokkenen zijn geïnformeerd, welke vragen of zorgen zijn besproken en hoe daarop is gereageerd. Dit laat zien dat het proces eerlijk en zorgvuldig is verlopen.
• Toepassing van het afspiegelingsbeginsel
  Als functies komen te vervallen, moet de selectie van wie boventallig wordt gemaakt plaatsvinden volgens het wettelijke afspiegelingsbeginsel, waarbij leeftijdsgroepen evenredig worden geraakt.

Door deze stappen te volgen, wordt niet alleen voldaan aan de eisen voor een doelmatige bedrijfsvoering, maar ook aan de formele voorwaarden voor bedrijfseconomisch ontslag. Dit verkleint het risico op juridische procedures en vergroot de kans dat de overgang naar een nieuwe manier van werken soepel verloopt.

🔍 Conclusie: AI verandert werk, maar het arbeidsrecht verandert mee

AI stelt ons voor nieuwe juridische uitdagingen. Werkgevers, HR-professionals, OR-leden én werknemers doen er verstandig aan om zich tijdig te verdiepen in de arbeidsrechtelijke gevolgen van AI.

AI inzetten zonder juridische waarborgen is vragen om problemen. Een doordacht AI‑beleid voorkomt klachten, fouten en procedures – en versterkt het vertrouwen op de werkvloer.

Bij Wessel Van der Lans houden we de juridische ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en adviseren wij bij juridische vraagstukken omtrent het invoeren van AI op de werkvloer.

👨‍⚖️ Hulp nodig bij AI en arbeidsrecht?

Heb je vragen over AI binnen jouw organisatie? Of wil je arbeidscontracten, beleid of OR-processen updaten?

📞 Neem contact op met een van onze specialisten.